كتاب از آن جناب استفاده نموده‌ايم ، و به نقل نكات علمى آن تبرّك جسته‌ايم . در همين مسأله قطبنما كه موضوع بحث اين كلمه است گويد : و از جمله آلات مصنوعه كه سمت قبله را از آن معيّن كنند قطبنما است . و آن معروف است كه حقّه مانندى سازند مدوّر كم عمق از فلز برنج و غيره . در وسط آن سوزن مانندى نصب كنند ، و ميلى از مغناطيس مستطيل بر آن سوار كنند كه يك سر آن بالطبع به شمال مايل است ، و طرف ديگرش به سمت جنوب ايستد كه از طرفين آن دو نقطه شمال و جنوب را در هر مكان معلوم نمايند ، و آن ميل به منزله خط نصف النهار باشد . و دوره آن را به سيصد و شصت قسم نمايند كه به منزله دائره افق بود . و آن را چهار ربع كنند كه هر ربعى نود درجه شود ، و بر سر هر ربعى يكى از چهار سمت مشرق و مغرب و شمال و جنوب رقم كنند . و بر روى شيشه آن شبكه‌اى از برنج و نحو آن قرار دهند ، و در وسط آن عقربه‌اى نصب كنند كه يك سر آن به وسط محكم باشد ، و طرف ديگرش بر تمام آن دائره بگردد . و چون دو طرف ميل مذكور را بر دو نقطه جنوب و شمال آن دائره منطبق سازند ، پس عقربه برنجى را بگردانند و بر درجه‌اى گذارند كه در جهت و مقدار مساوى باشد با انحراف موضع مطلوب ، پس در آن حال آن عقربه مسامت قبله آن موضع خواهد بود . و اين به واسطه ميل طبيعى مغناطيس است به جانب شمال و جنوب ، و حكمت اين قوه جاذبه را تاكنون احدى معلوم نكرده است . و آن از حكمتهاى بالغه الهيه است كه خالى از غرابت نيست ، و از قبيل محبّت و تعشقى است كه حضرت بارى تعالى در بسيارى از مخلوقات سارى و جارى ساخته . اما وجود محبّت در انسان و حيوانات در غايت وضوح و اشتهار است ، كالشمس فى رابعة النهار . و در نباتات ، مانند عشقه كه آن را به فارسى لبلاب خوانند . و در